سایه همسایه

نویسنده: نورالحق خادمی
موضوع: هنر و فرهنگ حاکمیت های بزرگ افغانستان
هنر و فرهنگ در دربار دُرانی‌ها
احمدشاه بابا، معروف به احمدخان ابدالی (۱134–۱186 هجری قمری) بنیان ‌گذار امپراطوری (ابدالی) دُرانی (1160 – 1224 قمری) بود. از ایشان بیشتر از میرویس خان نیکه به‌عنوان مؤسس افغانستان نوین یاد می‌شود و شخصیت محبوبی برای تمام ملت افغانستان بود که تا اکنون هیچ شاه و رهبری به اندازه ایشان بین تمام اقشار ملت به محبوبیت آنچنانی نرسیده است. احمدشاه بابا در ۱160 قمری، توسط لویه جرگه در قندهار به‌عنوان پادشاه منصوب شده و پایتخت خود را در آنجا تأسیس کرد. احمدشاه بابا، با کمک شورایی متشکل از ۹ مشاور از اقوام مختلف کشور، به توسعه امپراطوری خود پرداخت که از شرق به سمت امپراطوری گورکانیان و مراته هند، در غرب به سمت امپرطوری افشار ایران در حال تجزیه و در شمال به سمت خانات بخارای ترکستان پیش رفت. در عرض چند سال، ایشان کنترل خود را از خراسان در غرب به کشمیر و شمال هند در شرق، و از آمودریا در شمال تا دریای عمان در جنوب گسترش داد. احمدشاه ابدالی بزرگ‌ترین عادل‌ترین، مقتدرترین امپراطور افغانستان در تاریخ معاصر کشور است. بعد از احمدشاه بابا، تیمورشاه پسرش (1187 – 1208 هجری) شاه سلسله درانی شد و پایتخت افغانستان را به دلایل استراتژیک، از قندهار به کابل منتقل نمود و توانست افغانستان زمان پدرش را حفظ نماید. بعد از تیمورشاه، پسرانش (زمان‌شاه، محمود شاه و شاه شجاع) طی تقریباً 50 سال، در اثر اختلافات ذات‌البینی، خشونت خانوادگی و شورش در بخش‌های مختلف کشور، به تحریک جاسوسان و مداخلات مستقیم و غیرمستقیم انگلیس‌ها که در هند ریشه دوانده بودند، و تحرکات قاجارها در غرب کشور به حاکمیت خویش ادامه دادند.