برگرفته از کتاب: فقه خانواده (وهبه زحیلی)
ترتیب کنند: نورالحق خادمی
موضوع: انواع حقوق و مسئوليتها
حقوق فرزندان
19- ارث
يکي ديگر از مهمترين حقوق فرزندان بر پدر و مادر حق ارث بردن است. اين حق، حقي اجباري است و هيچکس نميتواند آن را ناديده بگيرد و نميتواند هيچ يک از وارثين را از سهم خود محروم نمايد.
سيستم و نظام وراثت در اسلام بسيار عادلانه است و با مسئوليتهاي مالي و اقتصادي ارتباطي نزديک دارد؛ به اين دليل که مردان مکلف به تأمين مخارج ازدواج و مهريه و نفقه خانوادهاند، سهم ارثشان از زنان بيشتر است. و زنان چه قبل از ازدواج يا پس از آن در مورد مخارج زندگي مسئوليتي ندارند و به همين علت است که سهم ارثشان از مردان کمتر است و همه سهم ارثي را هم که به او تعلق ميگيرد، ميتواند براي خود پسانداز نمايد و تنها با ميل و رضايت خويش مقداري از آن را خرج کند.
در سه آيه قرآن سيستم ارث بيان گرديده است. خداوند متعال ميفرمايد:
{ يُوصِيكُمُ اللَّهُ فِي أَوْلَادِكُمْ لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ } …
… (النساء / 11)
“خداوند در مورد فرزندانتان به شما توصيه مينمايد که پسران سهمشان دوبرابر دختران است”.
{ وَلَكُمْ نِصْفُ مَا تَرَكَ أَزْوَاجُكُمْ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُنَّ وَلَدٌ } …
… (النساء / 12)
“نيمه آنچه که از همسرانتان برجاي مانده است از آنِ شماست، به شرطي که داراي فرزندي نباشند”.
{ يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِي الْكَلَالَةِ } … (النساء / 176)
“در مورد کلاله (و نحوه ميراث کسي که مرده است و فرزندي و پدري را از خود برجاي نگذاشته) از تو ميپرسند بگو: خداوند در اينباره برايتان حکم صادر مينمايد”.
مواردي که قرآن در موردشان چيزي را بيان ننموده، سنت نبوي آنها را توضيح داده است. مانند اين حديث که حضرت ابوبکر صديق – رضي الله عنه – آن را روايت نموده است که رسول خدا صلیالله علیه و سلم فرموده است:
“از ما پيامبران ارث برده نميشود و هرچه را که از خود برجاي بگذاريم صدقه داده ميشود”.
همچنين مانند: تعيين سهم يک ششم براي مادربزرگها در حديث “بريده” که روايت نموده رسول خدا صلیالله علیه و سلم فرموده است: “براي مادربزرگها ـ به شرطي که مادر ميّت در ميان نباشد ـ يک ششم قرار داده شده است.
اين موارد شريعت و دين خداوند به شمار ميآيند و کساني که ميخواهند حدود و قوانين خداوند را ناديده بگيرند، کارشان يا از روي جهالت است يا ستمکاري. يا فريب دروغپراکني و تهمتهاي دشمنان کينهتوز اسلام را خوردهاند و قرآن بيشتر در مورد اين گرايشهاي انحرافي هشدار داده و پس از دو آيه 11 و 12 مربوط به ميراث در سوره نساء ميفرمايد:
{ تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ (13) وَمَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَتَعَدَّ حُدُودَهُ يُدْخِلْهُ نَارًا خَالِدًا فِيهَا وَلَهُ عَذَابٌ مُهِينٌ } … (النساء / 13-14)
“اينها احکامي الهي است و هرکس از خداوند و پيامبر او اطاعت کند وي را به باغهايي درآورد که از زير (درختان) آن نهرها روان است، در آن جاودانه هستند و اين همان کاميابي بزرگ است و هر کسي از خدا و پيامبر او نافرماني کند و از حدود مقرر او تجاوز نمايد، وي را در آتشي درآورد که همواره در آن خواهد بود و براي او عذابي خفتبار است”.
استواري و پايداري در مسير پايبندي به شريعت خداوند و ميزان و معيار عادلانه و مستقيم آن زمينهساز خير و برکت، استقرار، امنيت و سلامت دنيا و آخرت است. خداوند متعال ميفرمايد:
{ إِنَّ الَّذِينَ قَالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ الْمَلَائِكَةُ أَلَّا تَخَافُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ الَّتِي كُنْتُمْ تُوعَدُونَ } …
“در حقيقت کساني که گفتند: پروردگار ما خداوند است، سپس پايداري کردند، فرشتگان بر آنان فرود ميآيند (و ميگويند) هان نهراسيد و غمگين مباشيد و به بهشتي که وعده يافته بوديد شاد باشيد”.
رابطه اسلام و خانواده
