تالیف: عمروخالد
موضوع:مفهوم توبه
ادامه
مردی نزد رسول الله صلیالله عليه و سلم آمد و گفت: «آیا اگر گناهی انجام دهم، نوشته میشود؟» فرمود: «بله، نوشته میشود.» گفت: «ای رسول الله! اگر توبه کردم چه؟» فرمود: «محو میشود.» گفت: «اگر به آن گناه بازگشتم، چه میشود؟» فرمود: «نوشته میشود.» گفت: «اگر توبه کنم، چه؟» فرمود: «محو میشود.» گفت: «ای رسول الله! تا کی این گناه محو میشود؟» رسول الله صلیالله عليه و سلم فرمود: «تا زمانی خداوند از مغفرت خسته نمیشود، تا زمانی که شما از استغفار خسته شوید.»
در اینجا نکتهای مهم است. برخی از مردم میگویند: «من پشیمانم و قلبم به درد میآید، ولی نمیتوانم اراده کنم. نمیتوانم بگویم هرگز به محرمات نگاه نمیکنم.» پس از شنیدن این سخنان به او میگوییم: اگر نمیتوانی اراده بکنی و از ضعف شدیدی در قلبت رنج میبری، راه حل چیست؟ فقط دو راه وجود دارد: اول اینکه از خداوند بخواهی تا توبه را نصیبت کند، زیرا به خدا قسم، گناه و معصیت همچنان به صورت پوشیده در قلب باقی مانده و ریشههایش در آن رسوخ میکند. جوانی دختری را دوست دارد و رابطهای نامشروع میانشان برقرار است، به هم وابستهاند. این امر غیرقابل تصور است… باید پسر دعا کند و بگوید: «خدایا، قلبم را نجات بده.» دعا کند و دعا کند. آن دختر نیز باید بگوید: «خدایا، کمکم کن تا با حجاب شوم.» دعا کند و دعا کند. برادرانم، به خدا قسم، که تجربه میگوید پس از اندکی از خود میپرسد: «چگونه قلبم از گناه پاک شد؟!» چگونه توانستم این عبادت را انجام دهم؟ ممکن است سه یا چهار سال طول بکشد، ولی پشتکار داشته باش و درهای خداوند – تبارک و تعالی – را بزن، چرا که او در را به رویت خواهد گشود و اراده لازم جهت توبه را به تو ارزانی خواهد نمود.
دوم همنشینی با انسانهای صالح و نیکوکار است، چون آنان هستند که عزم و ارادهی بازگشت به خدا و توبه را به تو میدهند.
آیا میشود از بعضی چیزها توبه کرد و از بعضی دیگر نه؟ یعنی چه؟ آیا میتوانم بگویم: «خدایا، به خاطر ترک نمازم توبه میکنم» ولی به خاطر معصیتی در زندگی مانند دخانیات یا فلان و فلان، نه؟ آیا این درست است؟ یا این که تو باید شامل همهی گناهان باشی. توبه از گناهی معین درست است، اما به شرطی که قبلاً آن را بیان کردیم. سپس نمیتوانی بگویی: «از فلان گناه توبه میکنم، به جز فلان قسمت.» اگر این قسمت از جنس گناه باشد، تو به فایدهای نمیرسی. درست آن است که از اولین گناه توبه کنی و آن گناهت آمرزیده میشود و دومین گناه هم همینطور باقی میماند تا وقتی توبه کنی. به این رحمت بنگر؛ اینها حرفهای من نیست، بلکه سخنان ابن قیم و علماست.
آخرین مسئله این که من در رابطه با چگونگی توبه از اموری که میان ما و خداوند است، سخن گفتم، ولی ستمهایی که میان ما و مردم اتفاق میافتد چه؟ ستمها و ظلمهایی که میان ما و مردم اتفاق میافتد شرط چهارمی هم دارد. اگر مال کسی را خوردی، باید پشیمان شوی، دست از این کار برداری و هرگز آن را تکرار نکنی. شرط چهارم میان تو و اوست و آن برطرف ساختن آن ظلم است، چون اگر این کار را نکنی، توبهات درست نیست، حتی اگر تا قیامت اشک بریزی. پس اگر شخصی مرتکب گناهی در حق پروردگار و در حق مردم شده است، مال فلانی را خوردی، شهادت دروغ دادی، باعث زندان افتادن شخصی شدی، توبۀ تو پذیرفته نمیشود تا وقتی که شهادتت را تصحیح کنی، حتی اگر به جای آن فرد قرار بگیری باز هم پذیرفته نمیشود. هر چه قدر میخواهی گریه کن، چون تو توبهات پذیرفته نیست تا زمانی که مال حرام را به صاحبانش پس ندادی.
خصوصاً حقوق مادی این شرط واجب است. یک مسئلهی مهم دیگر باقی میماند: اگر شخصی از کسی غیبت کرد، آیا باید به او بگوید که غیبتش را کرده است؟ نه، پس چه کار باید بکند؟ برایش استغفار نماید و تا حد توان هدیهای به او بدهد. اگر شخصی – پناه بر خدا – به خانوادهی شخصی دیگر خیانت کرد، نگوید: «روزی میان من و خواهرت فلان و فلان و فلان اتفاق افتاد.» این کار اشتباه است؛ بلکه باید برایش استغفار نموده و هدیهای به او تقدیم نماید و در جلسات عادی و عمومی از او طلب عفو و بخشایش نماید به طوری که آن شخص احساس نکند که میانشان اتفاقی افتاده است. زیرا توبه از حقوق معنوی و غیبت با پشیمانی، ترک، عدم بازگشت به آن گناه و استغفار برای آن شخص صورت میپذیرد. اما مسائل مادی باید پرداخت شود.
اصلاح قلبها
