نویسنده: نهضت
فصل اول: حقوق بشر غربی (نقدی بر مبانی و عملکرد)
فصل دوم: حقوق بشر اسلامی
- پیشینه حقوق بشر در اسلام
حقوق بشر در اسلام ریشه در آموزههای قرآن کریم و سنت پیامبر اکرم صلیالله علیه و سلم دارد و به عنوان بخشی از شریعت اسلامی، از همان ابتدای ظهور اسلام مورد توجه قرار گرفته است. پیشینه حقوق بشر در اسلام به زمان بعثت پیامبر اسلام صلیالله علیه و سلم بازمیگردد. در آن دوران، جوامع عرب جاهلی با مشکلاتی مانند تبعیض نژادی، بردهداری، ظلم به زنان و نبود عدالت اجتماعی مواجه بودند. اسلام با ارائهی نظام حقوقی مبتنی بر عدالت و کرامت انسانی، تحولی بنیادین در این جوامع ایجاد کرد.
یکی از نخستین اسناد تاریخی که نشاندهنده توجه اسلام به حقوق بشر است، پیمان مدینه است که توسط پیامبر اکرم صلیالله علیه و سلم پس از هجرت به مدینه تنظیم شد. این پیمان میان مسلمانان، یهودیان و سایر گروههای ساکن مدینه منعقد شد و بر اساس آن، همه گروهها از حقوقی مانند امنیت، آزادی مذهب و مشارکت در امور اجتماعی برخوردار شدند. این پیمان نه تنها نخستین سند حقوق بشر در تاریخ اسلام، بلکه یکی از نخستین اسناد حقوقی در جهان است که بر پایهی عدالت و برابری استوار است.
بطور مثال تحولات حقوق بشر در دوران حیات پیامبر اسلام صلیالله علیه و سلم نشاندهنده یک انقلاب سیاسی و ارزشی در زمینه مسائل حقوق بشر است. احترامی که پیامبر اکرم صلیالله علیه و سلم به عنوان شخصیت برتر الهی و مقام رسمی سیاسی برای انسانها، با هر عقیده، رنگ و طبقه اجتماعی قائل بود، در تاریخ بشر کمنظیر است. برای مثال، هنگامی که پیامبر اکرم صلیالله علیه و سلم در برابر جنازه یک یهودی از جا بلند میشود و به احترام او میایستد، یا زمانی که با یهودیان و مسیحیان پیمان میبندد و با پذیرش پیوستن آنها به جامعه اسلامی، اساس وحدت ملی را پایهگذاری میکند، نمونههایی از تعالی حقوق بشر در عمل هستند. از سوی پیامبر اسلام صلیالله علیه و سلم زنده به گور کردن دختران را به عنوان یکی از زشتترین صورتهای تحقیر انسانها مورد تقبیح قرار داد و با تشویق یاران خود به آزادگی و اظهار نظر حتی در برابر نظرات شخصی خود، فرهنگ گفتوگو و احترام به دیدگاههای مخالف را ترویج کرد. همچنین، ایشان نشستن ساده و بدون نشانههای قدرت در میان یارانش را بر تکیه بر مقام و اریکه قدرت ترجیح میداد. این رفتارها تصویری روشن از تعالی حقوق بشر را در تاریخ و در سراسر عصر خود ترسیم میکند.