تالیف: وهبه زحیلی
موضوع: 5- ثروت و مالکیت از نظر اسلام
از نظر اسلام مال و ثروت وسیلهاند نه هدف و در جهت حفظ کرامت و منزلت فرد، خانواده، جامعه و امت مورد استفاده قرار میگیرند. بر همین اساس است که مالکیت خصوصی و خانوادگی از نظر اسلام ـ چنانچه از راههای مشروع فراهم شده باشد و از راه روا و مشروع خرج شود و حقوق نیازمندان و خویشاوندان از آن تأمین گردد و در جهت منافع و مصالح جامعه و امت اسلامی مورد استفاده قرار گیرد ـ بلامانع است.
در واقع ثروت و دارایی اگر درست مورد استفاده قرار گیرند و در راههای مفید سرمایهگذاری شوند، مسئولیت دینی و اجتماعی جهاد اقتصادی و تحقق عدالت اجتماعی را فراهم مینمایند و لازم به یادآوری است که مال و ثروت از جانب خداوند به صورت امانت در اختیار ما قرار گرفته و انسانها در به دست آوردن، هزینه نمودن و سرمایهگذاری آن موظف هستند که موازین دینی را مراعات نمایند؛ زیرا خداوند متعال میفرماید:
﴿ءَامِنُواْ بِٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦ وَأَنفِقُواْ مِمَّا جَعَلَكُم مُّستَخلَفِينَ فِيهِۖ فَٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ مِنكُمۡ وَأَنفَقُواْ لَهُمۡ أَجرٞ كَبِيرٞ﴾ [الحدید: 7].
«به خداوند و پیامبرش ایمان بیاورید و از چیزهایی که شما را در آن نایب و جانشین خود گردانیده است، انفاق و هزینه کنید؛ زیرا کسانی از شما که ایمان بیاورند و (در راه خدا) بذل و بخشش بنمایند پاداش بزرگی دارند».
مالک حقیقی ثروتها و اموال، خداوند است و مالکیت انسان تنها مالکیتی انتفاعی، بهرهگیری، مجازی و موقتی است؛ زیرا خداوند متعال میفرماید:
﴿وَلِلَّهِ مُلكُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلأَرۡضِۗ وَٱللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرٌ﴾ [آل عمران: 189].
«مالکیت آسمانها و زمین (و همه آنچه در آنها قرار دارد) از آن خداوند است و او بر همه چیز تواناست».
اما مالکیت از نظر اسلام دارای ویژگیهای زیر است:
1- مالکیت مطلق نیست
از نظر شریعت اسلام مالکیت انسان بر درآمد و ثروت خود مالکیتی افسارگسیخته و مطلق نیست، بلکه مقید به قوانین و احکامی مانند، زکات، صدقات، نذر، وقف، قربانی، تأمین هزینه جهاد برای حفظ حدود و حرمت امت اسلامی و نشر دعوت و رسالت اسلام در همه ممالک است و از طرف دیگر مالکیت همچنان که گفته شد باید از طریق روا به دست آمده باشد و از طریق صحیح و سازنده هزینه شود و حقوق آن پراخت گردد.
فقـه خـانواده
