نویسنده: محبوبی
فصل دوم: دموکراسی
- تأثیرات دموکراسی
اندیشه یا نظام سیاسی دموکراسی، بر جوامع بشری هم تأثیرات مثبت دارد و هم منفی. در ذیل به گونهی خلاصه به چند نمونه از تأثیرات مثبت و منفی دموکراسی پرداخته شده است.
أ. تأثیرات مثبت
- حفظ حقوق بشر: یکی از تأثیرات مثبتی که دموکراسی بر جامعه میگذارد، حفظ حقوق بشر است؛ شاید در عمل کشورهای حامی دموکراسی از بزرگترین ناقضین حقوق بشر باشند، اما حداقل در تئوری و ایده، دموکراسی با اتکا بر قانون اساسی و نظارت مدنی، تضمینکننده حقوق اولیه، مانند آزادی بیان، آزادی تجمع، حق رأی و امنیت فردی است.
- عدالت و برابری: در اندیشه و نظام دموکراسی، تمام شهروندان به لحاظ قانونی برابرند و از فرصتهای مساوی برای پیشرفت و مشارکت برخوردارند که این خود یک نکتهی مثبت است که از دموکراسی در جامعه باقی میماند.
- مشارکت عمومی: دموکراسی مردم را تشویق میکند تا در امور حکومتی مشارکت کنند، نظرات خود را ابراز کرده و در تصمیمگیریها تأثیر بگذارند. این امر منجر به احساس تعلق و مسئولیتپذیری نسبت به جامعه میشود.
- ثبات سیاسی: دموکراسی از نگاه تئوری با ایجاد نظام قانونی و شفاف، زمینهی ثبات سیاسی را فراهم میکند و از انحلال و آشوب جلوگیری میکند.
- توسعهی اقتصادی: دموکراسی از نگاه تئوری به دلیل حاکمیت قانون و حقوق مالکیت خصوصی، زمینهساز رشد اقتصادی پایدار میشود.
ب. تأثیرات منفی
- استبداد اکثریت: جوهرهی اصلی دموکراسی، مشارکت و رأی اکثریت است. هنگامی که اکثریت به قدرت برسد، قطعاً استبداد اکثریت حقوق اقلیت را پایمال میکند و همواره قدرت در اختیار اکثریت مستبد باقی میماند.
- کاهش مشارکت: در بعضی موارد، مردم به دلایل مختلفی مانند: فساد سیاسی، ترویج اندیشههای سکولاری، استبداد اکثریت یا عدم اعتماد به حکومت، از مشارکت سیاسی خودداری میکنند. این امر منجر به فاصله میان حاکمیت و مردم میشود.
- افراطگرایی و انحرافات: ازآنجاییکه دموکراسی به آزادی بیان و تجمع به گروههای مخالف هم فرصت میدهد تا دیدگاه خود را گسترش دهند، از این جهت دموکراسی میتواند بستر مناسبی برای افراطگرایی و ترویج ایدئولوژیهای خشن باشد.
- دولتیسم: در برخی موارد، دموکراسی منجر به افزایش قدرت دولت و دخالت بیش از حد آن در زندگی خصوصی شهروندان میشود.
- فرایند انتخاباتی رقابتی: رقابت شدید در انتخابات منجر به سوءاستفادههای اخلاقی، پخش شایعات و اتهامزنی میگردد که به تضعیف اعتماد عمومی نسبت به نظام سیاسی منجر میشود.
خلاصه اینکه اگر به دقت تمام، تأثیرات مثبت و منفی دموکراسی را در ترازوی نقد و بررسی قرار بدهیم، قطعاً پلهی تأثیرات منفی آن بر پلهی تأثیرات مثبت آن سنگینی میکند؛ یعنی ضرر آن بیشتر از فایدهی آن است.