نویسنده: محبوبی
فصل پنجم: کمونیسم
7. عوامل گسترش کمونیسم
بی تردید نفوذ و گسترش کمونیسم در جهان و به خصوص در آسیا عوامل متعدد سیاسی، اجتماعی و اقتصادی داشته است. در ذیل به برخی از عوامل سیاسی، اجتماعی و اقتصادی پرداخته شده است.
أ. عوامل سیاسی
1. استعمار و امپریالیسم: یکی از عوامل سیاسی که زمینه ساز نفوذ و گسترش کمونیسم گردید، استعمار و اندیشه های امپریالیسم بوده است؛ چنانچه که در عصر گسترش کمونیسم، بسیاری از کشورهای آسیایی تحت حاکمیت استعمار بودند که منجر به نارضایتی گسترده و تمایل مردم به استقلال شده بود. کمونیسم با استفاده این فرصت و موضع گیری ضد امپریالیستی خود به جنبشهای ناسیونالیستی متوسل شد.
2. ضعف دولتهای سنتی: یکی دیگر از عوامل سیاسی گسترش کمونیسم، ضعف دولت های سنتی بود. فروپاشی رژیمهای امپراتوری مانند: سلسله چینگ در چین و ناتوانی دولتهای موجود در رسیدگی به مسائل اجتماعی و اقتصادی، ایدئولوژیهای انقلابی از جمله کمونیسم را جذاب کرد و زمینه ی نفوذ و گسترش آن را در کشورها فراهم آورد.
3. پویایی جنگ سرد: رقابت بین ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی در طول جنگ سرد، محیطی را ایجاد کرد که در آن جنبش های کمونیستی که به دنبال گسترش نفوذ خود در آسیا بودند، از حمایت اتحاد جماهیر شوروی برخوردار شدند و زمینه ی گسترش آن فراهم شد.
4. رهبران انقلابی: افراد زیادی در ترویج و گسترش کمونیسم نقش داشتند؛ افرادی مانند: لنین، استالین و… و همچنین رهبران کاریزماتیک، مانند: «مائو تسه تونگ» در چین و «هوشی مین» در ویتنام که حمایت مردمی را از ایدئولوژی های کمونیستی بسیج کردند و آن ها را بهعنوان راهحلی برای مسائل ملی و اجتماعی در نظر گرفتند. همچنین نورمحمد تره کی، حفیظ الله امین، ببرک کارمل و داکتر نجیب از رهبران و دست نشاندگان کمونیسم در افغانستان بودند که ایده ها و نظریات کمونیسم را به افغانستان ترویج نموده، زمینه های تجاوز ارتش سرخ شوری را به افغانستان فراهم آوردند (کولایی، 1376: 83).
ب. عوامل اجتماعی
1. اختلاف طبقاتی: شکاف های عمیق اجتماعی و اختلافات طبقاتی، به ویژه میان زمین داران و دهقانان یا ثروتمندان و فقرا، زمینه را برای نفوذ و گسترش ایدئولوژی کمونیستی که نوید برابری اجتماعی، برچیده شدن اختلافات طبقاتی و توزیع مجدد ثروت را میداد، مساعد نمود.
2. حمایت از دهقانان: در جوامع کشاورزی، اکثریت قریب به اتفاق جمعیت، دهقانانی بودند که تحت فشار سیستم های فئودالی رنج می بردند. احزاب کمونیست اغلب با شعارهای فریبنده ی حمایت از اصلاحات ارضی و شرایط زندگی بهتر مورد حمایت قرار می گرفتند.
3. جنبش های روشنفکری: از جمله عواملی اجتماعی که در نفوذ و گسترش کمونیسم نقش عمده ی داشته است، گسترش افکار مارکسیستی و سوسیالیستی در میان روشنفکران و دانشجویان بوده که زمینه ی ظهور و بروز جنبش های کمونیستی را فراهم نموده است؛ چنان که پوهنتون ها به مراکز تفکر انقلابی تبدیل شده بودند.
4. جنبشهای کارگری: ظهور صنعتی شدن منجر به تشکیل اتحادیه های کارگری و جنبش های کارگری شد که اغلب با ایدئولوژی های کمونیستی همسو بودند و از حقوق کارگران و شرایط کاری بهتر حمایت می کردند؛ این نیز زمینه ساز نفوذ و گسترش کمونیسم گردید (همان).