نویسنده: محبوبی
فصل پنجم: کمونیسم
- تأثیرات کمونیسم
کمونیسم، به عنوان یک ایدئولوژی و مکتب پیچیده تأثیرات مثبت و منفی در تاریخ بشریت داشته است که در ذیل به گونه ی کلی -صرف نظر از تأثیرات کمونیسم در هر کشور – به تأثیرات مثبت و منفی کمونیسم پرداخته شده است.
أ. تأثیرات مثبت
- کاهش نابرابری: کمونیسم از نگاه اندیشه و ایدئولوژی، هدف خود را -صرفنظر از آن که تا چه اندازه به آن نایل آمده است – از بین بردن طبقات اجتماعی و نابرابری اقتصادی قرار داده است. در برخی موارد، این ایدئولوژی به کاهش شکاف طبقاتی و توزیع عادلانهتر منابع کمک کرده است. به راستی اگر این هدف کمونیسم برآورده گردد، نابرابری در جامعه کاهش می یابد و به توزیع منابع کمک می کند.
- توسعه امکانات عمومی: این یک واقعیت است که در کشورهای که کمونیسم بر آن حاکم بوده، امکانات عمومی جهت رفاه مردم جامعه تا حدی گسترش و توسعه یافته بود. کشورهای کمونیستی معمولاً در زمینه توسعه خدمات صحی، آموزشی و مسکن، سرمایهگذاری میکردند. این امر منجر به بهبود کیفیت زندگی بخشهای وسیعی از جمعیت میشد.
- ارزشیابی برابری: کمونیسم بر اصل برابری همه انسانها تأکید نموده، همواره در تلاش بوده است تا فرصتهای برابر را در زمینههای مختلف اجتماعی، اقتصادی و سیاسی برای همه تضمین نماید که این خود یک تأثیر و تغییر مثبت در جوامع محسوب میگردد.
- تأثیرات منفی
- مرکزیت قدرت: از جمله تأثیرات منفی اندیشه کمونیسم، مرکزیت، تمرکز یا انحصار قدرت است. کمونیسم اغلب به تمرکز قدرت در دست یک حزب حاکم پرداخته، جامعه را به بند اسارت و بردگی کشیده، آزادی های طبیعی آنها را محدود کرده بود. این امر به سرکوب مخالفین، سانسور و نقض حقوق بشر منجر گردیده بود.
- کاهش انگیزه و رقابت: یکی از تأثیرات منفی که کمونیسم در جامعه برجا می گذارد، کاهش انگیزه و حذف رقابت است. ازآنجاییکه کمونیسم مالکیت خصوصی را لغو نموده و بر برابری اقتصادی تأکید می ورزد، دیگر انگیزه ی برای رقابت و تلاش باقی نمی ماند. حتی کار به جایی می رسد که مردم دیگر رغبتی به انجام کار ندارند.
- رکود اقتصادی: سیستم¬های اقتصادی کمونیستی طوری برنامه-ریزی شده بود که اغلب با بینظمی، کمبود انعطافپذیری و کاهش رقابتی مواجه بوده است. هنگامی که بی¬نظمی و عدم رقابت بر نظام اقتصادی حاکم شود، قطعاً رکود اقتصادی، کمبود کالاها و خدمات و کاهش کیفیت زندگی را به دنبال دارد.
- گسترش فقر: پس از اینکه اتحاد جماهیر شوروی به رکود اقتصادی مواجه شد، فقر در بسیاری از کشورهای کمونیستی گسترش یافت. گسترش فقر نیز به دلیل کمبود انگیزه تولید، عدم کارایی سیستم¬های اقتصادی و سوء مدیریت دولت بوده است.
خلاصه اینکه کمونیسم اکنون به¬عنوان یک ایدئولوژی سیاسی عملی، چندان مورد قبول نیست. اگرچه ایدههای اولیه آن مانند برابری، عدالت اجتماعی و مالکیت عمومی جذاب و پسندیده به نظر می¬رسد، اما تاریخ نشان میدهد که پیادهسازی این نظریهها در عمل با چالشهای جدی مواجهه بوده و موجب پیامدهای منفی قابل توجهی برای جامعه گردیده است.