نویسنده: محبوبی
فصل اول: مفاهیم و کلیات
مفهوم اشغال
اشغال؛ مفهومی در تقابل حاکمیت و سلطه. اشغال در ادبیات حقوق بینالملل به کنترل نظامی یک سرزمین توسط نیروی خارجی، بدون رضایت حاکمیت قانونی آن تعریف میشود. اشغال زمانی محقق میشود که نیروی خارجی «از اقتدار مؤثر بر قلمرویی برخوردار باشد که عملاً از حاکمیت دولت محلی خارج شده است». این پدیده صرفاً یک تسلط فیزیکی نیست، بلکه پروژهای چندبُعدی است که با تغییر ساختارهای سیاسی، اقتصادی و فرهنگی همراه است.
تاریخ گواه است که اشغالگران همواره با دوگانهای متناقض روبرو بودهاند: از سویی با شعارهای «تمدنسازی» و «نوسازی» وارد میشوند (مانند ادعای آمریکا در افغانستان) و از سوی دیگر، با مکانیسمهای سرکوب، حاکمیت ملی را نقض میکنند. گزارش دیدهبان حقوق بشر (2020) از افغانستان ثابت میکند که 78 فیصد عملیاتهای نظامی آمریکا به نقض حقوق غیرنظامیان منجر شده است.