نویسنده: نورالحق خادمی
موضوع: هنر و فرهنگ حاکمیت های بزرگ افغانستان
هنر و فرهنگ در دربار هوتکیان
در تاریخ معاصر افغانستان سلسله امپراطوری هوتکیان (1120 – 1150 هجری قمری) از جمله افتخارات وطن عزیز ما است که در طی تقریباً سیسال عمرش، شخصیتهای توانمند آن توانستند بر قسمتهای مرکزی تا غرب ایران، افغانستان و قسمتهای عمدۀ از پاکستان کنونی حکومت کنند. این امپراتوری پر افتخار از میرویس خان نیکه شروع و به شاه حسین هوتکی ختم میشود. از افتخارات این سلسله یکپارچه سازی خاک کشور، بعد از تجزیه آن، بیرونراندن بیگانگان صفوی، ازبکان، و گورکانیان هندی از خاک افغانستان و تأسیس امپراتوری مقتدر در قندهار توسط میرویس نیکه، در نهایت ریشهکنکردن حکومت سفاک صفوی از بلاد فارس و تسخیر پایتخت آن کشور توسط قهرمانان ملی مانند: سلطان محمود خان هوتکی و شاه اشرف هوتکی، سلطنت عادلانه و هوشمندانه در ایران، عقب راندن نیروهای عثمانی و شکست روسها برای بازپسگیری قسمتهای از خاک ایران توسط شاه اشرف خان هوتکی است. این سلسله افتخارآفرین در تأسیس افغانستان نوین گام اساسی را برداشتند و در حقیقت میرویس خان نیکه بود که حکومت نوین افغانستان را قبل از احمدشاه بابا در قندهار تهداب گذاری نمود.
قبل از این دوره که افغانستان بین سه جناح ازبکان شیبانی، صفویان ایرانی و گورکانیان هندی تجزیه گردیده بود، هوتکیان بودند که کشور را به وحدت رساندند، بیگانه ستیزی و استقلال طلبی افغانها را برای همسایگان شرارت پیشه ثابت نموده و امپراتوری مقتدر افغانی را تأسیس کردند.
شاهان هوتکی به دلیل اوضاع و احوال سیاسی زمان خود علاوه بر گسترش نفوذ نظامی سیاسی خود در داخل و خارج از افغانستان، در حوزه ادبیات نیز دست آوردهای چشم گیری داشتند که میتوان به اشعار نازو توخی مادر میرویس خان و آثار فراوانی مانند: (جنگ محمود افغان و فتح اصفهان، محمود نامه، تاریخ مرصع، پته خزانه، کتاب پدرم چنین گفت، تاریخ منظوم و… اشاره نمود. این سلسله بنیانگذار اصلی فرهنگ مقاومت، وحدت ملی، توسعه مرزها، رشادت، قهرمانی، بیگانه ستیزی و کشور گشایی بودند.
این سلسله با ظهور نادر افشار طی جنگهای متعدد، اول در ایران و بعد در افغانستان شکست خورده، در زمان شاه حسین خان هوتکی قدرت سیاسی خود را از دست دادند. (غبار, 1368 ش, ص. 316-338)
سایه همسایه
