سایه همسایه

نویسنده: نورالحق خادمی
موضوع: هنر و فرهنگ حاکمیت های بزرگ افغانستان
ادامه هنر و فرهنگ در دربار دُرانی‌ها
شاه شجاع پسر تیمور شاه درانی از شعرای بزرگ و صاحب‌دیوانی قرن 13 افغانستان است، وی در دوره حیات خود دوبار به حکومت رسید روزگار زیادی را به جنگ با برادران خود شاه محمود و امیر دوست محمد خان گذرانید.
شاه شجاع صاحب قریحه و ذوق شعری بوده، دیوان کلیاتی دارد که مکرراً در هندوستان طبع شده و مشتمل بر غزلیات قصاید، مخمسات، رباعیات، مثنویات، ترجیعات، ترکیبات، مستزاد و امثال آن می‌باشد. دری‌زبان‌های هند دیوان شاه شجاع را به نامهای مختلف چاپ کرده اند و منتخاباتی نیز از آن طبع کرده اند. شاه شجاع در نثر هم مهارت داشته و روزنامچه حیات خود را بنام (واقعات شاه شجاع) به قید تحریر در آورده است که در مطبعه مجمع البحرین لودهیانه در سال 1258 طبع شده و دفعه ثانی در سال 1333 در افغانستان انتشار یافت. شاه شجاع در سرودن اشعار از بیدل، حافظ، سعدی، فغانی و امثال آنها پیروی کرده است. (کهزاد, زهما, نعیمی, صفا, & غبار, 1383 ش, ص. 326)
اوضاع فرهنگی و اجتماعی خاندان ابدالی: نهضت احمدشاه ابدالی و تشکیل مجدد افغانستان آزاد، بعد از سقوط دولت هوتکی قندهار و سلطه موقت نادر افشار که مدت ده سال دوام کرد، نتیجه تسلسل واقعیتی است که در تاریخ افغانستان قبلاً روی داده بود، و اوضاع اجتماعی و اقتصادی سرزمین افغانستان تقاضا داشت که در نتیجه جنبش‌های روشان و خوشحال و میرویس دولت نیرومند افغانی به وجود آید. مردم افغانستان دوره‌های فترت چند قرن را بعد از سقوط دولت تیموریان هرات در حوادث حملات صفویان، بابریان و شیبانیان با اثرات تلخ خانه جنگی گذرانیده و از فقدان مرکزیت ملی خود در رنج بودند، تا این که هوتکیان قندهار، سلسه اجنبی صفویان ایران را عقب رانده و از بین بردند، ورروشانیان و خوشحال خان ختک وایمل خان مهمند و شیرخان ترین و غیره با بقایای سلطه شاهان بابری هند در آویخته و ملت خود را از یوغ اسارت رهایی دادند.